A Real Fábrica y Escuela de Platería foi fundada
en Madrid, en 1778, polo orfebre aragonés Antonio Martínez
Barrio, a figura más sobranceira da pratería hispana
da segunda metade do século XVIII. Contou para elo coa
axuda e protección do monarca Carlos III, quen lle concedeu
un préstamo para viaxar a París e Londres co fin
de perfeccionar a súa formación técnica,
e de onde trae novedosas máquinas e instrumentos que sumar
ós da súa propia invención, necesarios para
o ensino dos seus discípulos. A intención final
deste periplo era a de convencer da necesidade de establecer unha
escola e fábrica de pratería en Madrid baixo patrocinio
real, na mesma liña en que xa se fixera na época
de Felipe V coa Real Fábrica de Tapices de Santa Bárbara
ou coa Real Fábrica de Cristales de la Granja de San Ildefonso,
e xa con Carlos III, dentro da súa política xeral
de favorecer as máis diversas industrias artísticas,
coa de Porcelana del Buen Retiro ou coa Real Escuela y Fábrica
de Relojes, por citar tan só algunhas das máis coñecidas.
O
establecemento de Manufacturas Reais –ben por iniciativa
particular, amparada pola Coroa, ou por propia iniciativa Real-
responde ó espíritu ilustrado da nova dinastía
borbónica que pretende fomentar as artes decorativas en
España, promover a industrialización do país
para paliar o atraso tecnolóxico e modernizar a estructura
económica da sociedade española. A remodelación
e nova construcción dos Palacios e residencias reais que
demandan para o seu amoblamento e ornato toda unha serie de obxectos
suntuarios incluídos no amplo abano das artes decorativas,
será tamén factor determinante, de aí a súa
prioritaria instalación en Madrid ou nas súas veciñanzas.
 A
creación da Real Fábrica de Platería suporá
a introducción en España do método de fabricación
industrial no ámbito da pratería e, consecuentemente,
o progresivo declinar da concepción artesanal tradicional,
así como unha profunda transformación das antigas
estructuras profesionais: os obradoiros. Hai que ter en conta
que xunto á Real Fábrica instituiuse a Escuela que
dirixía o propio Martínez, quen contaba coa facultade
de examinar e conceder o título de mestre, que ata ese
momento era outorgado únicamente nos Colexios ou Corporacións
gremiais, o que nalgunha ocasión daría lugar a claros
enfrontamentos entre eles.
No
aspecto técnico, a introducción de maquinaria traerá
tamén importantes innovacións, ó que se vén
engadir un notable abaratamento do custo, unha meirande producción
e un acabado máis perfecto das pezas, aínda que,
como contrapartida, acusarase nas mesmas unha crecente estandarización
e perda de personalidade.
As obras máis valoradas dentro da producción da
Real Fábrica son, sen dúbida, as do período
de Martínez, entre as que destacan as de carácter
civil, con interesantes novidades tipolóxicas e un deseño
das estructuras nunha liña netamente neoclásica,
de tradición madrileña. Nas súas pezas, o
elemento ornamental pasa a ser algo accesorio, predominando as
liñas rectas e as superficies lisas enmarcadas por molduras
perladas, que reflicten unha obra moi personal aínda que
non faltan elementos que suxiren a influencia dos prateiros franceses
e ingleses cos que tivo contacto.
Da
Real Fábrica de Platería de Martínez conserva
o Museo Arqueolóxico algunhas mostras, entre as que se
encontra un cáliz que ingresou como depósito da
Xunta de Galicia o 22 de febreiro de 1999 e que hoxe é
obxecto da peza do mes.
 Componse
de pé circular con base cilíndrica e superficie
lisa elevada no centro en forma troncocónica. O vástago
comeza cunha serie de molduras -unha delas con decoración
troquelada xeométrica-, que soportan un longo corpo cilíndrico
ó que, mediante pequenos craviños, se aplican sete
medallóns ovais que levan gravadas as iniciais B C P C
E O M sobre fondo mate raiado. Dous corpos troncocónicos,
cun baquetón gallonado entre eles, dan paso a un nó
saínte, de forma cilíndrica adornado con sinxelas
plaquiñas recortadas en forma de flor que se superpoñen
unhas as outras. Segue un estreito gollete entre molduras, decorado
por motivos ovais calados e coroado por un corpo convexo. A copa,
de borde lixeiramente aberto, mostra na subcopa ornamentación
de nubes sobrepostas.
As marcas que leva o cáliz, identifícano como obra
madrileña, realizada en 1829 na Real Fábrica de
Platería de Martínez. Os tres punzóns sitúanse
no borde vertical do pé, dispostos horizontalmente, e son:
escudo coroado co oso e o érbedo e outro con un castelo
–contrastes oficiais da Vila e Corte de Madrid- ámbolos
dous sobre 29, cifras finais do ano de execución do cáliz;
o último dos punzóns é o de artífice,
z/M, dentro dun selo bilobulado, marca que correspondeu nun primeiro
momento ás obras realizadas polo propio obradoiro de Martínez,
e que continuou utilizándose como identificativa da producción
da Real Fábrica despois do seu falecemento en 1798.
O cáliz enmárcase dentro dos postulados estéticos
da Escuela de Platería, destacando a pureza de liñas
e a reducción dos motivos ornamentais a pequenos detalles
da estructura e no que tan só as nubes da subcopa adquiren
protagonismo decorativo.
A
data de realización, 1829, remítenos ó período
en que dirixe a fábrica Pablo Cabrero y Cosculluela (1818-1846),
un militar de gran espíritu empresarial e comercial que
ó casar coa filla de Martínez sitúa á
fábrica nunha etapa caracterizada pola súa copiosa
producción e difusión, aínda que se trata
da época máis seriada e artisticamente máis
pobre. Nesta época Fernando VII concede á Fábrica
o título de “Platería de la Real Casa y Cámara
de SS.MM”, confirmando a protección real que de antigo
se lle dispensara.
Trala
morte de Cabrero a fábrica é arrendada á
Compañía General del Iris ata o seu cerre definitivo
en 1876, tras un século de funcionamento. As pezas da Real
Fábrica acadaron unha ampla difusión, e os discípulos
que pasaron pola súa Escuela propagarían a súa
estética neoclásica e as súas renovacións
técnicas por toda España.
|
