O
complexo xacemento paleocristián de Ouvigo, lugar do Concello
de Os Blancos (Xinzo de Limia), foi descuberto e dado a coñecer
polo Dr. D. Antonio Rodríguez Colmenero no transcurso do
verán de 1971 ó ser delegado polo entón director
do Museo Arqueolóxico, D. Jesús Ferro Couselo, para
efectua-lo inventario artístico da Limia e a súa
bisbarra. Notificado o achado, en 1972 efectúase unha primeira
escavación de urxencia á que seguirán, dado
o interese do xacemento, catro campañas máis que
rematarán coa exhumación dunha necrópole
e dunha edificación de factura, ó parecer do seu
investigador, claramente romana. Construída probablemente
a finais do século IV ou comezos do V, foi definida polo
seu descubridor, dende un primeiro momento, coma un oratorio cristián
de tipo rural, que pasaría dende as súas oríxes
por distintas fases constructivas e de ocupación.
A primeira, realizada na segunda metade do século IV, comprende
un edificio construído con materiais reaproveitados de
edificacións anteriores. A súa planta presenta unha
estructura dividida en dous ámbitos - ábsida e nártex
- o que evidenciaría unhas funcións comunitarias
cristiás. Asociados a estas estructuras e a outras posteriores
exhumaranse tamén, nunha estratigrafía revolta e
pouco clara, diversos materiais: teselas de mosaicos, estucos
pintados de diversas épocas e numismas de difícil
catalogación, polo que resulta arriscado chegar a conclusións
definitivas sobre o seu uso.
 Nun
segundo momento, despois das invasións xermánicas,
o edificio reconstruíuse de novo respectando a planta e
os muros pero invertindo a orientación do mesmo. Esta construcción,
segundo o seu investigador, permanecerá en pé ata
as invasións do século VIII. Coincidindo co afán
repoboador de Alfonso III constátase un novo pulo como
o demostran a cerámica e as numerosas sepulturas, unha
delas cunha lápida datada no 904. Por último coa
nova época de paz, despois das invasións de Almanzor,
o lugar restablecerá plenamente a súa función
relixiosa. Sen moitas modificacións na súa estructura,
a pequena iglesia, xa en plena etapa románica, tendrá
unha gran actividade como o testemuñan as numerosas sepulturas
desta época e os diversos obxectos litúrxicos, de
datación segura, entre os que se atopa a píxide
que hoxe presentamos.
Trátase dun coponciño ou píxide realizada
en cobre dourado - tanto a superficie exterior como a interior
estiveron chapadas en ouro como se percibe en pequenas zonas -
decorada con esmalte escavado ou “champlevé”
en pasta opaca de cor azul e branca. A caixiña de forma
cilíndrica na súa parte inferior ten unha tapadeira
cónica que se supón noutrora rematada por unha cruz,
que hoxe lle falta. A tapadeira xúnguese ó corpo
por un gonzo e o peche realízase por medio dun pasador
que encaixa en dous tocóns furados. O seu esquema decorativo
estructúrase en catro medallóns, dispostos dous
a dous no corpo inferior e dous na parte da tapadeira. Cada un
deles presenta no seu interior o anagrama IHS, cunha pequena cruz
de brazos iguais ós pés, coroado por un signo parecido
a unha omega. Obedece a unha tipoloxía moi común
como o demostra a gran cantidade de pezas que se conservan en
distintos museos e, ata o concilio Vaticano II, en non poucas
igrexas rurais. As súas características formais
e iconográficas coinciden cos programas e repertorios utilizados
polos talleres de Limoges activos nun momento avanzado do seu
período industrial. Estes talleres levarán a cabo
multitude de exemplares de calidade desigual que se comercializarán
por todo o occidente europeo, sobre todo polo, nesta época,
transitado camiño de Santiago.
As píxides - por outros nomes copón ou ciborio son
pequenas caixas destinadas a reservar e garda-la Eucaristía
ou para leva-la comunión ós enfermos e moribundos.
O seu interior adoitaba estar revestido dun pequeno corporal de
liño que separaba as hostias as unhas das outras ó
mesmo tempo que as protexía do contacto co metal.
 A
súa orixe remóntase ós primeiros tempos do
cristianismo, pero é a partir de finais do século
IX cando o seu uso se xeraliza. Por prescrición da Admonitio
synodalis en tódalas igrexas deben terse sobre o altar
as urnas coas reliquias dos Santos, o evanxeliario e a píxide
co corpo do Señor para os enfermos. Foron precisamente
os diferentes usos litúrxicos e os diversos tempos os que
lle foron dando nomes distintos e adoptando formas diferentes
sendo as máis comúns: a de vaso - caixa (pyxis)
e a de copa (kiborion). A máis antiga é sen dúbida
a primeira; pero dentro destas dúas formas xerais e comúns,
adoptáronse en varios países formas especiais, como
a pomba eucarística, recipiente de metal en forma de pomba
que se abría por riba mediante unha tapa provista de bisagra.
Colocábase sobre un prato e, cuberta cun velo, suspendíase
do teito do ciborio ou baldaquino, ou diante do altar por medio
dunha pequena ménsula de ferro. Das píxides en forma
de pomba, non só abundan os textos que as mencionan, senón
que aínda se conservan algúns exemplares moi notables,
como as do legado Espona, as da colección Plaidura no Museo
Nacional d’Art de Catalunya ou a que se conserva en Santo
Domingo de Silos, todos eles estudiados magnificamente por Marie
Madeleine Gauthier. Segundo López Ferreiro non son menos
frecuentes os textos nos que se fala das píxides en forma
de torre; nalgunhas partes asociáronse estas dúas
clases de píxides para garda-lo Santísimo Sacramento,
neste caso a torre viña ser como unha especie de Sagrario.
En España e particularmente en Galicia, para reserva-lo
Santísimo Sacramento adoptouse a forma máis sinxela
de píxide, esto é, a dunha caixa circular con tapadeira
cónica, da que a nosa peza resulta un bo exemplo. É
raro que se faga mención de torre ou pomba, pero en cambio
en tódolos inventarios das igrexas, a partir do século
VIII ata o XIII, atopamos rexistradas caixas, de distintos materiais,
algunhas das que indubidablemente debían estar destinadas
a garda-la Eucaristía.
|
